วิศวกรหลายพันคนของ Honda Motor ที่รับผิดชอบการพัฒนายานยนต์ จะถูกโอนย้ายไปเป็นพนักงานของหน่วยงานวิจัยและพัฒนา (R&D) ตั้งแต่วันพุธนี้ เป็นต้นไป ขณะที่บริษัทกำลังรื้อฟื้นบริษัทลูกด้านวิศวกรรมที่มีประวัติยาวนาน เพื่อปลุกพลังนวัตกรรมและรับมือกับการเติบโตของคู่แข่งจากจีน

Honda R&D ถูกแยกออกจาก Honda Motor ตั้งแต่ปี 1960 สะท้อนแนวคิดของผู้ก่อตั้ง Soichiro Honda ที่เชื่อว่าสภาพแวดล้อมที่อิสระและไม่ถูกครอบงำ จะช่วยส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์และความเฉลียวฉลาดของวิศวกร หน่วยงานดังกล่าวทำหน้าที่วิจัยและพัฒนาโดยใช้เงินทุนจากบริษัทแม่ และนำผลงานที่ได้กลับไปขายให้กับ Honda

โมเดลธุรกิจที่ขับเคลื่อนโดยวิศวกรและไม่ถูกแทรกแซงจากการตัดสินใจเชิงธุรกิจนี้ เป็นแรงผลักดันสำคัญของนวัตกรรม ในปี 1972 Honda R&D ได้พัฒนาเครื่องยนต์ CVCC (Compound Vortex Controlled Combustion) ที่ปล่อยมลพิษต่ำ ซึ่งเป็นเครื่องยนต์รุ่นแรกที่ผ่านมาตรฐานไอเสียของสหรัฐฯ รถ Honda Civic ที่ติดตั้งเครื่องยนต์ดังกล่าวได้รับความนิยมในตลาดอเมริกา และกลายเป็นรากฐานสำคัญของธุรกิจรถยนต์สี่ล้อของบริษัท

หลายทศวรรษต่อมา ในปี 2020 อดีตประธาน Takahiro Hachigo ได้ตัดสินใจปรับโครงสร้างโมเดลธุรกิจนี้ โดยมองว่าการให้วิศวกรพัฒนาทุกอย่างภายในองค์กรเพียงอย่างเดียว ทำให้จังหวะการดำเนินธุรกิจช้าลง และส่งผลกระทบต่อธุรกิจรถยนต์สี่ล้อ

แม้จะมีเสียงคัดค้านภายในองค์กร แต่ Hachigo ได้รวมหน่วย R&D กลับเข้าไปอยู่ภายใต้บริษัทแม่ เพื่อเปลี่ยนไปสู่การบริหารที่เน้นประสิทธิภาพ โดยบูรณาการตั้งแต่การวางแผนผลิตภัณฑ์ไปจนถึงการผลิตจริง

Toshihiro Mibe ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งหัวหน้า Honda R&D สนับสนุนแนวทางดังกล่าว โดยระบุว่า “การปฏิรูปครั้งใหญ่เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อความอยู่รอด” อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันเขาได้เปลี่ยนท่าที และตัดสินใจคืนความเป็นอิสระให้หน่วยงานนี้อีกครั้ง “เมื่อ 5-6 ปีก่อน การให้สำนักงานใหญ่เป็นผู้นำยังเหมาะสม แต่ตอนนี้โลกเปลี่ยนไปอย่างมาก” ผู้บริหาร Honda รายหนึ่งกล่าว

การกลับลำครั้งนี้อาจถูกมองว่าเป็นความล้มเหลวด้านการบริหาร แต่แรงกดดันจากผู้ผลิตรถยนต์จีนที่มีความสามารถด้านการแข่งขันด้านราคาสูง ทำให้ Honda แทบไม่มีทางเลือก

“เราแทบไม่มีโอกาสสู้” Mibe กล่าวระหว่างการเยี่ยมชมโรงงานซัพพลายเออร์ในเซี่ยงไฮ้ช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ ซึ่งกระบวนการตั้งแต่จัดหาชิ้นส่วนไปจนถึงโลจิสติกส์เป็นระบบอัตโนมัติทั้งหมด และแทบไม่มีแรงงานมนุษย์ในสายการผลิต

โรงงานดังกล่าว ซึ่งดำเนินการโดยผู้ผลิตชิ้นส่วนรายใหญ่ของจีน ยังเป็นซัพพลายเออร์ให้กับ Tesla ในสหรัฐฯ และสามารถรักษาคุณภาพได้อย่างสม่ำเสมอควบคู่กับการควบคุมต้นทุนแรงงานให้ต่ำ Mibe ได้เห็นจุดแข็งของจีนอย่างชัดเจน ได้แก่ “เร็ว ถูก และดี”

ผู้ผลิตรถยนต์จีนสามารถพัฒนารถรุ่นใหม่ได้ภายใน 18-24 เดือน ซึ่งใช้เวลาเพียงครึ่งหนึ่งของผู้ผลิตญี่ปุ่น อีกทั้งยังนำหน้าในด้านประสิทธิภาพการผลิตและระบบอัตโนมัติ ส่งผลให้ Honda ตามหลังในด้านความสามารถการแข่งขัน และยอดขายชะลอตัว

ยอดขายรถใหม่ของ Honda ในจีนปี 2025 อยู่ที่ 640,000 คัน ลดลง 24% จากปี 2024 และเป็นการลดลงต่อเนื่องเป็นปีที่ 5 เมื่อเทียบกับคู่แข่งญี่ปุ่น Toyota Motor มียอดขายในจีนเพิ่มขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบ 4 ปี ขณะที่ Nissan Motor มียอดขายลดลง 6% ซึ่งดีกว่าการลดลง 12% ในปี 2024

Toyota และ Nissan เริ่มร่วมมือกับผู้ผลิตจีน เพื่อนำองค์ความรู้มาใช้ และเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้าราคาประหยัดเพื่อกลับมาสู่การแข่งขัน ขณะที่ Honda เลื่อนการเปิดตัวรถ EV รุ่นเรือธงในจีนภายใต้แบรนด์ท้องถิ่นใหม่ในปี 2025 หลังประเมินว่าไม่สามารถทำยอดขายตามเป้าได้

Honda ได้แจ้งซัพพลายเออร์ในจีนถึงแผนการผลิตปี 2026 ที่ต่ำกว่า 600,000 คัน ซึ่งผู้บริหารบริษัทชิ้นส่วนรายหนึ่งระบุว่า “เป็นแผนที่น่าผิดหวังอย่างมาก แต่ก็ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจ”

จีนเคยเป็นตลาดหลักที่สร้างรายได้ให้ Honda โดยมียอดขายสูงสุดราว 1.6 ล้านคันในปี 2020 แต่ลดลงเหลือ 640,000 คันในปี 2025 ตามการเติบโตของคู่แข่งจีน

กำลังการผลิตของ Honda ในจีนอยู่ที่ประมาณ 1.2 ล้านคัน โดยมีอัตราการใช้กำลังการผลิตเพียง 50-60% ขณะที่จุดคุ้มทุนของโรงงานยานยนต์โดยทั่วไปอยู่ที่ 70-80% ซึ่งระดับที่ต่ำกว่านี้มักหมายถึงการขาดทุน

แม้การรวม R&D เข้ากับองค์กรเมื่อ 6 ปีก่อน จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการพัฒนา เช่น การลดขั้นตอนภายใน แต่ Honda มองว่าจำเป็นต้องคืนอำนาจให้หน่วยพัฒนาอีกครั้ง เพื่อดำเนินการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง และรับมือกับความเร็วและศักยภาพด้านซอฟต์แวร์ของคู่แข่งจีน

“เราต้องลงมืออย่างรวดเร็ว” Mibe กล่าวในการประชุมกับซัพพลายเออร์ญี่ปุ่นช่วงต้นเดือนมีนาคม โดยเน้นถึงการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบดิจิทัลในกระบวนการผลิต

อย่างไรก็ตาม ยังไม่ชัดเจนว่าหน่วย R&D จะสามารถแสดงความเห็นต่อสำนักงานใหญ่ได้อย่างมีอิทธิพลเหมือนในอดีตหรือไม่ โดย Toshihiro Akiwa ซึ่งผลักดันด้านยานยนต์ไฟฟ้า จะขึ้นดำรงตำแหน่งประธาน Honda R&D ในเดือนเมษายน “แค่ฟื้นโครงสร้างองค์กร อาจไม่เพียงพอที่จะเปลี่ยนแปลงอะไรได้มาก” Takaki Nakanishi กล่าว

ผู้บริหาร Honda ยอมรับว่า “แม้จะฟื้นสถาบันวิจัยกลับมา ก็ไม่มีการรับประกันว่าเราจะเอาชนะจีนได้ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าเราจะยอมแพ้”

Honda กำลังวางตำแหน่ง India เป็นฐานสำคัญในการยกระดับความสามารถการแข่งขัน โดยจะผลิตรถ EV ระดับโลก 0 Alpha ซึ่งมีกำหนดเปิดตัวในปี 2027 ในอินเดีย ก่อนส่งจำหน่ายในญี่ปุ่นและตลาดอื่น ๆ

เมื่อวันที่ 16 มีนาคม บริษัทลูกของ Honda ในอินเดียได้เผยแพร่วิดีโอการทดสอบวิ่งของ Alpha บนถนนจริง พร้อมระบุว่าเป็น “อีกก้าวสำคัญในเส้นทางสู่ยานยนต์ไฟฟ้าของ Honda”

ที่มา: Nikkei Asia